اگزما یکی از شایع‌ترین ناراحتی‌های پوستی است که در سال‌های اخیر با دیدگاه‌های متفاوت تفسیر می‌شود. در این نوشته، با عنایت به اصول طب ایرانی، از علت ریشه‌ای این ناراحتی و تدابیر موضعی معالجوی آن بحث آورده می‌شود تا درک کامل و قابل عمل برای خواننده فراهم گردد.

نظرگاه رایج در سبب این ناراحتی
در طب متداول امروزی، اگزما را ناراحتی خودایمنی تلقی می‌کنند؛ به این معنا که تصور می‌شود دستگاه دفاعی بدن به‌صورت خطا به بافت پوست حمله می‌کند. در این اندیشه، برای این ناراحتی علت قطعی و ریشه‌ای قایل نیستند و تدبیر عمده محاربوی آن سرکوب موقت سیستم دفاعی با ادویه‌ای قوی است. برخی از این ادویه چنین اند:

هیدروکسی‌کلروکین؛
پردنیزولون که در دوزهای منظم، مانند روزانه دو عدد، تجویز می‌گردد؛
در موارد شدید، سیکلوسپورین و تزریق چنده‌ای سنگین کورتون، که عوارض جانبی بسیار نیز دارد.
با مصرف این داروها، علامات پوستی به‌ظاهر محو می‌شود، اما علت ریشه‌ای ناراحتی هرگز حل نمی‌گردد. به‌مجرد قطع ادویه، ناراحتی به‌حالت سابق خود بازمی‌گردد. همین نکته، نشانگر آن است که نظرگاه رایج ناقص و سطحی است.

علت ریشه‌ای از منظر اصول درمان
در اندیشه طب ایرانی، مشکل از ناحیه حمله دستگاه دفاعی نیست؛ بلکه علت اصلی غلیان صفرا و ریختن مقادیر زیاد آن به سطح پوست است. در واقع نباید به سیستم مدبره بدن هجوم کرد و آن را از کار بازداشت؛ بلکه باید مسیر ورود صفرا به پوست را اصلاح کرده و از ورود بیش از حد آن جلوگیری نمود.

نکته مهم آنکه تمام ناراحتی‌های پوستی که با وخش، سوزش، خارش، قرمزی و کهیرهای پراکنده ظاهر می‌گردند، ریشه مشترک در صفرا دارند. بنابراین اگزما ذاتاً ناراحتی صفراوی است نه سوداوی؛ و هر نامی که در طب رایج بر آن نهاده شود، مانند روماتیسم پوستی یا حساسیت شدید، در ماهیت آن تغییری ایجاد نمی‌کند.

تدابیر موضعی برای معالجوی
نخست: ترکیب حنا و سدر در حمام
از گرد حنا و سدر ترکیبی تهیه شود. هر بار هنگام حمام، همین ترکیب از ناحیه گردن الی نوک پا بر بدن مالیده می‌گردد و اجازه داده شود که حدود ده الی بیست دقیقه بر پوست بماند، سپس شسته شود. این تدبیر باید یک روز در میان تکرار گردد. اثر آن چنین است که صفرا از سطح پوست مجدداً به مجاری و اندام‌های داخلی بدن بازمی‌گردد و به‌مرور، بخش عمده‌ای از خارش، سوزش و ضایعات تقلیل می‌یابد.

دوم: شستشو با جوشانده مورد و لعاب گل ختمی
گیاه مورد را در آب بجوشانند و مایع حاصله را صاف نمایند؛ به آن مقداری لعاب یا آب گل ختمی افزوده شود. در حمام، همین مخلوط با لیف ملایم بر بدن کشیده می‌گردد. این روش به‌آرامی التهاب پوست را کاهش می‌دهد و در ترمیم ضایعات یاری می‌کند.

سوم: چکاندن روغن در ناف
چکاندن چند قطره روغن بنفشه پایه زیتون داخل ناف توصیه می‌گردد. این تدبیر جهت تعدیل خشکی و هدایت فضولات به مسیر طبیعی بدن مفید است و در رفع ناراحتی کمکی مؤثر شمرده می‌شود.

پایان
این موارد مشتمل بر تدابیر موضعی بودند. بحث در مورد تدابیر خوراکی و سیستمیک اصلاح کبد و صفرا، که مکمل و ریشه‌دارند، به بخش بعدی موکول می‌گردد.