بسیاری از افراد این سؤال را مطرح میکنند که اگر در توضیحات قبلی گفته شد افزایش خلط پشت حلق، آبریزش بینی و ترشحات سینوسی معمولاً به ضعف عملکرد مغز در دفع فضولات مربوط میشود، پس چرا این علائم در فصل بهار به شکل چشمگیری بیشتر میشوند؟ آیا فصل بهار باعث ضعف مغز میشود یا دلیل دیگری در کار است؟ در واقع ماجرا به تغییرات طبیعی بدن در طول فصول مربوط میشود. در فصل زمستان به دلیل سرمای هوا، بخشی از اخلاط سرد و غلیظ در بدن حالت رکود و انجماد پیدا میکنند. این اخلاط ممکن است در بافتها، اندامها یا حتی در خون به صورت پنهان باقی بمانند و چون جریان حرارتی بدن کمتر است، تحرک زیادی ندارند. اما با فرا رسیدن فصل بهار و افزایش گرمی طبیعت، این اخلاط منجمد کمکم ذوب شده و وارد جریان خون میشوند. وقتی این مواد وارد گردش خون میشوند، بدن آنها را به عنوان مواد اضافی و ناسالم تشخیص میدهد و تلاش میکند از راههای مختلف آنها را از بدن خارج کند. به همین دلیل است که در بهار بسیاری از افراد دچار علائمی مانند خارش پوست، کهیر، عطسههای مکرر، آبریزش بینی و افزایش ترشحات میشوند. در طب سنتی نیز به همین دلیل توصیه میشود بسیاری از روشهای پاکسازی مانند حجامت در فصل بهار انجام شود تا فضولات باقیمانده از زمستان از بدن خارج شوند.
وقتی این اخلاط اضافی در خون جریان پیدا میکنند، بخشی از آنها به سمت سر و مغز میروند. مغز در بدن نقش یک مرکز مهم تنظیم و همچنین نوعی فیلتر برای برخی مواد زائد را دارد. زمانی که حجم این فضولات افزایش پیدا میکند، مغز تلاش میکند آنها را از طریق مسیرهای طبیعی دفع کند. یکی از مسیرهای مهم دفع فضولات مغزی، سینوسها و مجاری پشت حلق است. به همین دلیل زمانی که این مواد به ناحیه سر میرسند، مغز آنها را به سمت سینوسها هدایت میکند و بدن برای بیرون راندن آنها واکنشهایی مانند عطسه، آبریزش بینی و افزایش ترشحات پشت حلق ایجاد میکند. در بسیاری از موارد، آنچه مردم به عنوان «آلرژی فصلی» میشناسند، در واقع تنها واکنش بدن به گرده گل یا گردوغبار نیست. این عوامل محیطی میتوانند علائم را تشدید کنند، اما در بسیاری از افراد ریشه اصلی ماجرا همان اخلاطی است که در زمستان در بدن جمع شده و در بهار وارد گردش خون شدهاند. به بیان دیگر، گردهها و عوامل محیطی بیشتر نقش تشدیدکننده دارند و نه علت اصلی.
به همین دلیل است که در فصل بهار برخی افراد صبحها با احساس سنگینی سر، تجمع خلط در پشت گلو یا احساس بلعیدن ترشحات بیدار میشوند. گاهی فرد احساس میکند مدام چیزی از پشت حلق پایین میرود یا مجبور است خلط گلو را پاک کند. اگر مسیرهای دفعی در ناحیه سینوسها و پشت حلق باز و فعال باشند، بدن میتواند با عطسه و آبریزش این مواد را راحتتر دفع کند؛ اما اگر در این مسیر انسداد یا ضعف وجود داشته باشد، ترشحات در پشت حلق تجمع پیدا میکنند و فرد دچار احساس گرفتگی، خلط مزمن یا حتی سردردهای سینوسی میشود.
در چنین شرایطی بهتر است به جای سرکوب این واکنشهای طبیعی بدن، به فرآیند دفع کمک کرد. یکی از روشهای مؤثر برای کمک به تخلیه فضولات از ناحیه سر و سینوسها استفاده از «صعود انفیه» است. در این روش، مواد خاصی از طریق بینی استفاده میشود تا سینوسها تحریک شوند و فضولات تجمعیافته راحتتر خارج شوند. در واقع هدف این است که به طبیعت بدن کمک کنیم تا «سطلهای دفع» را تخلیه کند و مجاری سینوسی تمیز شوند. وقتی این مسیرها پاکسازی شوند، بدن میتواند راحتتر تعادل خود را حفظ کند و علائمی مانند خلط پشت حلق، عطسههای مکرر و آبریزش بینی نیز به تدریج کاهش پیدا میکند. بنابراین افزایش این علائم در بهار لزوماً نشانه بیماری یا ضعف مغز نیست، بلکه در بسیاری از موارد نشانه فعال شدن فرآیند طبیعی پاکسازی بدن از اخلاط باقیمانده زمستان است.
وقتی این اخلاط اضافی در خون جریان پیدا میکنند، بخشی از آنها به سمت سر و مغز میروند. مغز در بدن نقش یک مرکز مهم تنظیم و همچنین نوعی فیلتر برای برخی مواد زائد را دارد. زمانی که حجم این فضولات افزایش پیدا میکند، مغز تلاش میکند آنها را از طریق مسیرهای طبیعی دفع کند. یکی از مسیرهای مهم دفع فضولات مغزی، سینوسها و مجاری پشت حلق است. به همین دلیل زمانی که این مواد به ناحیه سر میرسند، مغز آنها را به سمت سینوسها هدایت میکند و بدن برای بیرون راندن آنها واکنشهایی مانند عطسه، آبریزش بینی و افزایش ترشحات پشت حلق ایجاد میکند. در بسیاری از موارد، آنچه مردم به عنوان «آلرژی فصلی» میشناسند، در واقع تنها واکنش بدن به گرده گل یا گردوغبار نیست. این عوامل محیطی میتوانند علائم را تشدید کنند، اما در بسیاری از افراد ریشه اصلی ماجرا همان اخلاطی است که در زمستان در بدن جمع شده و در بهار وارد گردش خون شدهاند. به بیان دیگر، گردهها و عوامل محیطی بیشتر نقش تشدیدکننده دارند و نه علت اصلی.
به همین دلیل است که در فصل بهار برخی افراد صبحها با احساس سنگینی سر، تجمع خلط در پشت گلو یا احساس بلعیدن ترشحات بیدار میشوند. گاهی فرد احساس میکند مدام چیزی از پشت حلق پایین میرود یا مجبور است خلط گلو را پاک کند. اگر مسیرهای دفعی در ناحیه سینوسها و پشت حلق باز و فعال باشند، بدن میتواند با عطسه و آبریزش این مواد را راحتتر دفع کند؛ اما اگر در این مسیر انسداد یا ضعف وجود داشته باشد، ترشحات در پشت حلق تجمع پیدا میکنند و فرد دچار احساس گرفتگی، خلط مزمن یا حتی سردردهای سینوسی میشود.
در چنین شرایطی بهتر است به جای سرکوب این واکنشهای طبیعی بدن، به فرآیند دفع کمک کرد. یکی از روشهای مؤثر برای کمک به تخلیه فضولات از ناحیه سر و سینوسها استفاده از «صعود انفیه» است. در این روش، مواد خاصی از طریق بینی استفاده میشود تا سینوسها تحریک شوند و فضولات تجمعیافته راحتتر خارج شوند. در واقع هدف این است که به طبیعت بدن کمک کنیم تا «سطلهای دفع» را تخلیه کند و مجاری سینوسی تمیز شوند. وقتی این مسیرها پاکسازی شوند، بدن میتواند راحتتر تعادل خود را حفظ کند و علائمی مانند خلط پشت حلق، عطسههای مکرر و آبریزش بینی نیز به تدریج کاهش پیدا میکند. بنابراین افزایش این علائم در بهار لزوماً نشانه بیماری یا ضعف مغز نیست، بلکه در بسیاری از موارد نشانه فعال شدن فرآیند طبیعی پاکسازی بدن از اخلاط باقیمانده زمستان است.
منابع و مراجع
- 1مقاله علمی
چرا خلط پشت حلق و عطسه و آبریزش در فصل بهار زیاد است؟!
محمد راد (2026)بنیاد مصیر



