حساسیت‌های فصلی یکی از مشکلات شایع در فصل بهار است که با علائمی مانند آبریزش بینی، عطسه، خارش و قرمزی چشم‌ها، آبریزش از چشم و سردرد بروز پیدا می‌کند. این مجموعه علائم می‌تواند فعالیت روزمره افراد را مختل کند و شدت آن بسته به وضعیت جسمانی و شرایط محیطی متفاوت است. در این مقاله، ابتدا رویکرد طب سنتی به این موضوع بررسی می‌شود و سپس به نقش عوامل خارجی و شیوه‌های کنترل آن پرداخته خواهد شد.

۱. عوامل داخلی
یکی از دلایل اصلی بروز علائم حساسیت‌های بهاری، تجمع و ذوب فضولات و اخلاط در بدن است. در فصل زمستان به‌ علت سردی هوا و کاهش تحرک بدن، بخش‌هایی از اخلاط به‌ویژه بلغم در بدن انباشته می‌شود. با شروع فصل بهار و گرم شدن هوا، این مواد شروع به رقیق شدن کرده و تمایل به خروج پیدا می‌کنند.

مسیرهای خروج اخلاط
به باور طب سنتی، مجاری زیر می‌توانند مسیر دفع این مواد باشند:

مجاری بینی
مجاری اشکی
دهان
حتی برخی مجاری جانبی دیگر به همین علت است که در این فصل، افزایش ترشحات بینی، عطسه یا آبریزش چشم شایع‌تر دیده می‌شود.

نقش حجامت در فصل بهار
در طب سنتی، حجامت بهاره به‌عنوان یکی از روش‌های کمک به دفع اخلاط مطرح می‌شود. گفته می‌شود که انجام حجامت در افراد سالم می‌تواند شدت علائم فصلی را کاهش دهد.

طبق گفته‌های رایج در طب سنتی:

حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد افراد می‌توانند حجامت عمومی انجام دهند.
گروه‌هایی که نباید حجامت کنند شامل:
زنان باردار زیر ۵ ماه
زنان در دوران قاعدگی
افرادی که سابقه سقط دارند
مبتلایان به کم‌خونی‌های شدید مانند تالاسمی ماژور
بیماران دچار سرطان خون
افرادی که پیوند عضو داشته‌اند

۲. عوامل خارجی
یکی از علل مهم بروز حساسیت‌های فصلی، تماس بدن با گرده‌های گیاهان است. از دیدگاه رایج پزشکی، قرار گرفتن در معرض گرده برخی درختان و گیاهان باعث تحریک سیستم ایمنی می‌شود.

از نگاه طب سنتی نیز بیان می‌شود که گرده‌دهی درختان غیربومی یا ناسازگار با زیست‌ بوم منطقه می‌تواند بدن را وادار به واکنش دفاعی کرده و علائم آلرژی را تشدید کند.

نقش داروهای ضدحساسیت در پزشکی رایج
در پزشکی رایج برای کنترل این علائم از داروهایی مانند:
لوراتادین
سیتریزین
سیناریزین
پردنیزون
آمپول تریامسینولون استفاده می‌شود.

این داروها با کاهش واکنش سیستم ایمنی، علائمی مانند آبریزش بینی و عطسه را کاهش می‌دهند.

۳. راهکارهای طب سنتی برای کاهش ورود عوامل محرک
برای کاهش تحریک‌های بیرونی و ورود گرده‌ها به مجاری تنفسی، چند روش در طب سنتی مطرح می‌شود:

۱) استنشاق آب نمک یا آب خالی
شست‌وشوی بینی و سینوس‌ها با آب یا آب نمک (روزانه دو تا سه بار) می‌تواند به تخلیه ترشحات و جلوگیری از تجمع اخلاط کمک کند.

۲) استفاده از انفیه و صُعود
مواد عطسه‌آور سنتی باعث تحریک عطسه و تخلیه بهتر سینوس‌ها می‌شوند.

در عطاری‌ها معمولاً انواع مختلف انفیه (سیاه‌دانه، کندش، زنبق و…) موجود است.

۳) قطره‌های گیاهی
برخی ترکیبات گیاهی مانند «قطره زمزم» (حاوی بنفشه، مرزه و اسانس نعناع) ادعا می‌شود که به تخلیه و پاکسازی مجاری کمک می‌کنند.


حساسیت‌های فصلی از ترکیب عوامل داخلی و خارجی ایجاد می‌شوند. از نگاه طب سنتی، دفع اخلاط در فصل بهار نقشی اساسی در کاهش علائم دارد و روش‌هایی مانند حجامت، استنشاق و انفیه برای کمک به این فرآیند پیشنهاد می‌شوند. از سوی دیگر، پزشکی مدرن با استفاده از داروهای ضدحساسیت، واکنش بیش از حد سیستم ایمنی را کنترل می‌کند. ترکیب آگاهانه و اصولی این رویکردها با رعایت احتیاطات پزشکی می‌تواند به مدیریت بهتر علائم کمک کند.