سندرم روده تحریک‌پذیر یا «آی‌بی‌اس» یکی از مشکلات شایع گوارشی است که بسیاری از افراد با آن درگیر هستند. برخی افراد به دلیل شدت علائم به پزشک مراجعه می‌کنند و تحت درمان قرار می‌گیرند، اما در بسیاری از موارد این مشکل به‌صورت خفیف وجود دارد و فرد حتی متوجه بیماری خود نمی‌شود. برای درک بهتر این مسئله ابتدا باید با نحوه عملکرد طبیعی روده آشنا شویم. روده‌ها دارای یک شبکه عصبی داخلی هستند که به آن سیستم عصبی روده‌ای یا انتریک گفته می‌شود. این سیستم مسئول ایجاد حرکات منظم روده است که به آن حرکات «پریستالتیک» یا «حرکات دودی» گفته می‌شود. این حرکات به‌طور طبیعی در فواصل منظم، معمولاً هر چند دقیقه یک‌بار، اتفاق می‌افتند و وظیفه آن‌ها هدایت مواد غذایی در روده کوچک و مواد دفعی در روده بزرگ به سمت جلو است تا در نهایت عمل دفع به‌طور طبیعی انجام شود.

با این حال، در برخی شرایط اختلالات مزاجی در اندام‌هایی مانند معده، کبد و روده می‌تواند این نظم طبیعی را بر هم بزند. یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند در این روند اختلال ایجاد کند، افزایش تولید و ترشح صفرا از کبد است. در برخی افراد میزان صفرا بیش از حد طبیعی تولید می‌شود و این مسئله می‌تواند با علائمی مانند گرگرفتگی، بی‌قراری، عصبانیت زودهنگام، لاغری، کاهش اشتها و ناتوانی در افزایش وزن همراه باشد. زمانی که این میزان بالای صفرا وارد روده‌ها می‌شود، به‌دلیل لطافت و حساسیت بیشتر بافت روده نسبت به معده، ممکن است باعث تحریک سیستم عصبی روده شود. در نتیجه، حرکات دودی روده از حالت طبیعی خارج شده و بیش از حد افزایش می‌یابد. به‌عنوان مثال، حرکتی که باید در مدت چند دقیقه یک بار رخ دهد، ممکن است در همان زمان چندین بار تکرار شود. این افزایش حرکات روده موجب بروز علائمی مانند دل‌پیچه، احساس فوری دفع و مراجعه مکرر به دستشویی می‌شود. در چنین شرایطی حتی مقدار کمی غذا خوردن، استرس یا تنش عصبی می‌تواند این واکنش را تشدید کند و فرد به‌سرعت احساس نیاز به دفع داشته باشد.

اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و درمان نشود، ممکن است به التهاب لایه داخلی روده بزرگ منجر شود و زمینه بروز مشکلاتی مانند کولیت را فراهم کند. به همین دلیل افرادی که در طول روز چندین بار دچار دل‌پیچه می‌شوند، یا هنگام استرس و فشار عصبی به‌سرعت دچار اختلال در سیستم دفع می‌شوند، احتمالاً درجاتی از سندرم روده تحریک‌پذیر را تجربه می‌کنند. در چنین شرایطی اصلاح سبک تغذیه نقش مهمی در کنترل علائم دارد. کاهش مصرف ادویه‌های تند مانند زنجبیل، دارچین و فلفل، محدود کردن مصرف سیر و پیاز خام، پرهیز از غذاهای بسیار چرب، سرخ‌کردنی، فست‌فودها و غذاهای صنعتی از جمله توصیه‌های مهمی است که می‌تواند به کاهش ترشح صفرا و آرام شدن روده‌ها کمک کند. این مواد غذایی معمولاً باعث افزایش ترشح صفرا می‌شوند و هضم آن‌ها برای روده دشوار است؛ در نتیجه ممکن است روی پرزهای روده باقی بمانند و سیستم عصبی روده را تحریک کنند.

در کنار اصلاح تغذیه، برخی تدابیر گیاهی نیز می‌توانند در بهبود این وضعیت مؤثر باشند. استفاده از جوشانده برخی گیاهان آرام‌بخش گوارشی، مصرف سرکه‌انگبین عنابی، و استفاده از گیاهانی که به دفع صفرا از بدن کمک می‌کنند، از جمله راهکارهایی است که در طب سنتی توصیه شده است. همچنین مصرف دم‌کرده ریشه شیرین‌بیان در برخی موارد می‌تواند به کاهش التهاب و بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کند. از سوی دیگر استفاده از روغن بنفشه زیتونی به‌صورت موضعی در ناحیه ناف نیز در طب سنتی به‌عنوان روشی برای کاهش التهاب روده و تعدیل صفرا مطرح شده است.

در نهایت باید توجه داشت که وضعیت سیستم عصبی نقش بسیار مهمی در شدت علائم سندرم روده تحریک‌پذیر دارد. استرس، اضطراب و قرار گرفتن در محیط‌های پرتنش می‌تواند تحریک‌پذیری روده را افزایش دهد. بنابراین مدیریت استرس، ایجاد آرامش روانی و در صورت نیاز استفاده از تقویت‌کننده‌های گیاهی سیستم عصبی می‌تواند بخش مهمی از روند بهبود باشد. با رعایت این اصول و اصلاح سبک زندگی، در بسیاری از موارد می‌توان علائم سندرم روده تحریک‌پذیر را کنترل کرده و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش را بهبود بخشید.