یکی از پرسشهای پرتکراری که در جلسات پرسشوپاسخ مطرح میشود، احساس تشنگی مداوم همراه با تکرر ادرار است؛ حالتی که فرد میگوید «همیشه تشنهام، اما بهمحض نوشیدن مقدار کمی آب، مجبور میشوم دفع داشته باشم، برای همین سعی میکنم کمتر آب بخورم، مخصوصاً در محل کار». این وضعیت اگرچه در ظاهر ساده به نظر میرسد، اما از نگاه طب سنتی ریشهای مهم و قابلتوجه دارد.
در چنین شرایطی این سؤال پیش میآید که اگر بدن به آب نیاز ندارد، چرا احساس تشنگی ایجاد میشود و اگر نیاز دارد، چرا آن را سریع دفع میکند؟ پاسخ این تناقض را باید در وضعیت معده و مزاج بدن جستوجو کرد. یکی از علل شایع این حالت، افزایش بلغم لزج در کف معده است. بلغم سرد و لزج حالتی شبیه یخ یا برف دارد؛ در ابتدا سردی ایجاد میکند، اما پس از مدتی احساس سوزش به همراه میآورد. همین سوزش، بهاشتباه بهصورت تشنگی درک میشود.
فرد در پاسخ به این احساس، آب مینوشد؛ اما چون معده، روده و حتی کلیهها در این حالت دچار سردی هستند، آب نوشیدهشده بهجای جذب و استفاده، سریعاً دفع میشود. در نتیجه چرخهای معیوب شکل میگیرد: تشنگی مداوم، نوشیدن آب، و تکرر ادرار. به این حالت در طب سنتی «عطش کاذب» گفته میشود؛ تشنگیای که ریشه آن کمآبی واقعی بدن نیست، بلکه سردی و تجمع بلغم است.
برای اصلاح این وضعیت، نخستین و مهمترین اقدام، برطرفکردن بلغم لزج کف معده است. یکی از روشهای توصیهشده، انجام پاکسازی معده بهصورت محدود و حسابشده است؛ به این شکل که هفتهای یکبار، صبح ناشتا، محلولی از آب جوشیده ولرم و نمک (حدود یک قاشق غذاخوری نمک در آب) تهیه شده و بهصورت پیدرپی نوشیده میشود، سپس پس از چند دقیقه، تخلیه معده انجام میگیرد. این کار به جداشدن و دفع بلغم چسبنده کمک کرده و احساس تشنگی کاذب را کاهش میدهد. بدیهی است انجام چنین روشی باید با آگاهی و ترجیحاً تحت نظر فرد آگاه به طب سنتی باشد.
راهکار مهم دیگر، اصلاح نحوه نوشیدن آب در زمان تشنگی است. در این حالت، نوشیدن آب سرد، نوشابه و مایعات خنک نهتنها کمکی نمیکند، بلکه سردی معده را تشدید میکند. در عوض، نوشیدن مقدار کمی آب داغ (نه سوزان، اما گرم و متمایل به داغ) میتواند به ذوبشدن بلغم، بهبود عملکرد معده و کاهش تشنگی کاذب کمک کند.
همچنین مصرف مقدار کمی نمک طبیعی در ابتدای غذا و انتهای آن، یکی از توصیههای مؤثر برای تعدیل مزاج، تقویت هضم و کاهش عطشهای غیرواقعی است. با تداوم این اصلاحات ساده، بهتدریج احساس تشنگی مداوم کاهش یافته و بدن به تعادل طبیعی خود بازمیگردد.
در پایان باید توجه داشت که همه تشنگیها از یک جنس نیستند؛ برخی عطشها ناشی از گرمی و کمآبی واقعی بدناند و بررسی جداگانهای میطلبند، اما عطشی که با نوشیدن آب بیشتر بدتر میشود، اغلب نشانهای از سردی و بلغم است و نیاز به اصلاح ریشهای دارد.
در چنین شرایطی این سؤال پیش میآید که اگر بدن به آب نیاز ندارد، چرا احساس تشنگی ایجاد میشود و اگر نیاز دارد، چرا آن را سریع دفع میکند؟ پاسخ این تناقض را باید در وضعیت معده و مزاج بدن جستوجو کرد. یکی از علل شایع این حالت، افزایش بلغم لزج در کف معده است. بلغم سرد و لزج حالتی شبیه یخ یا برف دارد؛ در ابتدا سردی ایجاد میکند، اما پس از مدتی احساس سوزش به همراه میآورد. همین سوزش، بهاشتباه بهصورت تشنگی درک میشود.
فرد در پاسخ به این احساس، آب مینوشد؛ اما چون معده، روده و حتی کلیهها در این حالت دچار سردی هستند، آب نوشیدهشده بهجای جذب و استفاده، سریعاً دفع میشود. در نتیجه چرخهای معیوب شکل میگیرد: تشنگی مداوم، نوشیدن آب، و تکرر ادرار. به این حالت در طب سنتی «عطش کاذب» گفته میشود؛ تشنگیای که ریشه آن کمآبی واقعی بدن نیست، بلکه سردی و تجمع بلغم است.
برای اصلاح این وضعیت، نخستین و مهمترین اقدام، برطرفکردن بلغم لزج کف معده است. یکی از روشهای توصیهشده، انجام پاکسازی معده بهصورت محدود و حسابشده است؛ به این شکل که هفتهای یکبار، صبح ناشتا، محلولی از آب جوشیده ولرم و نمک (حدود یک قاشق غذاخوری نمک در آب) تهیه شده و بهصورت پیدرپی نوشیده میشود، سپس پس از چند دقیقه، تخلیه معده انجام میگیرد. این کار به جداشدن و دفع بلغم چسبنده کمک کرده و احساس تشنگی کاذب را کاهش میدهد. بدیهی است انجام چنین روشی باید با آگاهی و ترجیحاً تحت نظر فرد آگاه به طب سنتی باشد.
راهکار مهم دیگر، اصلاح نحوه نوشیدن آب در زمان تشنگی است. در این حالت، نوشیدن آب سرد، نوشابه و مایعات خنک نهتنها کمکی نمیکند، بلکه سردی معده را تشدید میکند. در عوض، نوشیدن مقدار کمی آب داغ (نه سوزان، اما گرم و متمایل به داغ) میتواند به ذوبشدن بلغم، بهبود عملکرد معده و کاهش تشنگی کاذب کمک کند.
همچنین مصرف مقدار کمی نمک طبیعی در ابتدای غذا و انتهای آن، یکی از توصیههای مؤثر برای تعدیل مزاج، تقویت هضم و کاهش عطشهای غیرواقعی است. با تداوم این اصلاحات ساده، بهتدریج احساس تشنگی مداوم کاهش یافته و بدن به تعادل طبیعی خود بازمیگردد.
در پایان باید توجه داشت که همه تشنگیها از یک جنس نیستند؛ برخی عطشها ناشی از گرمی و کمآبی واقعی بدناند و بررسی جداگانهای میطلبند، اما عطشی که با نوشیدن آب بیشتر بدتر میشود، اغلب نشانهای از سردی و بلغم است و نیاز به اصلاح ریشهای دارد.
برای اصلاح این وضعیت، نخستین و مهمترین اقدام، برطرفکردن بلغم لزج کف معده است
منابع و مراجع
- 1مقاله علمی
عطش کاذب؛ وقتی بدن آب میخواهد اما توان نگهداشتنش را ندارد
محمد راد (2026)راد مصیر
